Gemeentelijk beleid

Belangrijke rol in tegengaan armoede

Gemeenten hebben een belangrijke rol in het bestrijden van armoede. Zij hebben immers de plicht om de leefsituatie en het toekomstperspectief van kwetsbare burgers te verbeteren (VNG 2009). Volgens de Wet Werk en Bijstand gaat het rijk over het algemeen inkomensbeleid, maar hebben gemeenten wel een centrale rol in het stimuleren van werkgelegenheid. Mensen die hun werk verliezen, dienen zo snel mogelijk weer aan het werk te zijn om armoede te voorkomen. Gemeenten zijn tevens verantwoordelijk voor het verstrekken van bijstand, bijzondere bijstand en andere vormen van inkomensondersteuning. Aanvragen dienen, op enkele uitzonderingen na, individueel getoetst te worden. De gemeenten financieren hun armoedebeleid uit het gemeentefonds. Dit geld is niet geoormerkt.

Gemeentelijke instrumenten armoedebeleid

Naast het stimuleren van werkgelegenheid kunnen gemeenten de volgende vormen van inkomensondersteuning bieden (VNG 2009):

• individuele bijzondere bijstand;
• categoriale bijzondere bijstand voor chronisch zieken, gehandicapten en ouderen; kwijtschelding van gemeentelijke belastingen en heffingen;
• schuldhulpverlening;
• maatschappelijke participatie, bijvoorbeeld stadspassen;
• langdurigheidstoeslag;
• collectieve zorgverzekeringen voor minima.

Armoedebeleid gemeenten: geen sprake van één gezin, één plan

Integraal Toezicht Jeugdzaken, een samenwerkingsverband van vijf rijksinspecties, onderzocht in vijf gemeenten hoe voorzieningen in gemeenten samenwerken om de negatieve gevolgen voor kinderen in een armoedesituatie te beperken (ITJ 2011). Uit dit onderzoek blijkt dat verschillende risicogroepen niet worden bereikt. Ook krijgen kinderen relatief weinig aandacht van hulpverleners en ouders, omdat de ouders vaak grote problemen hebben. Er is veel hulpaanbod, maar hulp wordt vaak te laat aangeboden, als sprake is van een crisissituatie bijvoorbeeld bij een uithuiszetting. Als de crisis voorbij is, dan verdwijnen de hulpverleners weer. Daarnaast worden de problemen vaak niet goed geanalyseerd, waardoor de achterliggende oorzaken niet worden aangepakt. Hierdoor is de kans op herhaling groot. Langdurige hulp wordt moeizaam gerealiseerd. Daarnaast is er te weinig afstemming en informatie-uitwisseling tussen de diverse activiteiten en samenwerkingsverbanden.
Het onderzoek vond plaats in de gemeenten Capelle aan den IJssel, Groningen, Schiedam en Zoetermeer. Goede hulpverleningsinitiatieven in deze gemeenten waren: Bureau Woonkans in Groningen, de wijkcoach in Schiedam, de armoedeconferentie in Capelle en in Zoetermeer het lokale Centrum voor Jeugd en Gezin.

'Kinderen doen mee!'

In 2008 en 2009 had het kabinet Balkenende IV aan de gemeenten 40 miljoen euro per jaar beschikbaar gesteld om het aantal kinderen dat om financiële redenen niet participeert in sport, cultuur en andere vrijetijdsactiviteiten te halveren (SZW juni 2008). Met een aantal gemeenten is hierover een convenant onder de titel 'Kinderen doen mee!' afgesloten. Het kabinet Rutte stelt geen financiële middelen meer beschikbaar voor dit doel. Informatie over de aanleiding tot het beleid 'Kinderen doen mee' staat bij onderdeel tijdsbesteding (onderaan pagina).

Ondersteuning gemeenten

Het Nibud kan gemeenten door middel van een minima-effectrapportage inzicht geven in de koopkracht van de armste groepen en de effecten van landelijke en gemeentelijke maatregelen daarop. Ook is onderzoek mogelijk naar de bekendheid en het gebruik van inkomensondersteunende voorzieningen onder huishoudens met een laag inkomen.

Instrument 'armoedeproof'

Het Tympaan Instituut heeft in 2009 in opdracht van het Servicepunt van De Arme Kant van Zuid-Holland een instrument 'armoedeproof' ontwikkeld. Daarmee kunnen belangenorganisaties nagaan of het gemeentelijke armoedebeleid, dat veelal in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning plaatsvindt, voldoende is toegespitst op mensen die langdurig een laag inkomen hebben.

Bronnen

• Integraal Toezicht Jeugdzaken/ITJ (2011). 'Het kind van de rekening. Hulp aan kinderen die leven in armoede'. Utrecht: Integraal Toezicht Jeugdzaken.
• Nibud (zonder datum).‘Voorbeeld minima-effectrapportage. De invloed van gemeentelijke maatregelen op de financiële positie van inwoners met lage inkomens’. Utrecht: Nibud.
• Sluys, L.M. en T.E.M. Hoffmans (2009), Instrument Armoedeproof, Den Haag, Tympaan Instituut
• Vereniging Nederlandse Gemeenten (2009). ‘Factsheet Armoedebeleid en Schuldhulpverlening’. Den Haag: VNG.
• www.nibud.nl